Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (tên giao dịch quốc tế bằng tiếng Anh “Vietnam Banks’ Association”, (viết tắt là VNBA) được thành lập theo Quyết định số 247/TTg, ngày 14 tháng 5 năm 1994 của Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Quyết định 131/TCCP, ngày 5 tháng 10 năm 1994 của Bộ trưởng, Trưởng ban Tổ chức Cán bộ Chính phủ (nay là Bộ Nội vụ) công nhận Điều lệ Hiệp hội Ngân hàng (HHNH) Việt Nam; Quyết định số 43/2003/QĐ-BNV, ngày 1 tháng 8 năm 2003 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ phê duyệt Điều lệ (sửa đổi, bổ sung) của HHNH Việt Nam.

HHNH Việt Nam là tổ chức nghề nghiệp tự nguyện của các tổ chức tín dụng Việt Nam; hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản, tự chịu trách nhiệm về mọi mặt; tập hợp, động viên các hội viên hợp tác, hỗ trợ nhau trong hoạt động kinh doanh; đại diện, bảo vệ quyềìn và lợi ích hợp pháp của Hội viên; làm cầu nối giữa các hội viên với các cơ quan Nhà nước; nhằm ổn định và phát triển lành mạnh, hiệu quả, an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng Việt Nam, qua đó góp phần thực thi chính sách tiền tệ, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Đến nay, HHNH Việt Nam gồm 50 hội viên, bao gồm 6 ngân hàng và tổ chức thuộc sở hữu nhà nước (trong đó có 4 Ngân hàng thương mại Nhà nước đang trong tiến trình cổ phần hoá), 34 Ngân hàng thương mại cổ phần, 2 ngân hàng liên doanh và 8 công ty tài chính.

HHNH Việt Nam gia nhập HHNH ASEAN (ngày 8/9/1995) ngay sau khi Việt Nam chính thức được kết nạp vào tổ chức Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Tới nay, HHNH Việt Nam đã có quan hệ hợp tác với trên 30 HHNH các nước và khu vực, vùng lãnh thổ như: HHNH ASEAN, HHNH châu Á, HHNH Trung Quốc, HHNH Đài Loan,  HHNH Hàn Quốc, HHNH Úc, HHNH Thụy Điển, HHNH Balan, HHNH châu Âu (Federation Bancairo dela Communaute Europeene), HHNH Mỹ, HHNH Canada.  HHNH Việt Nam là thành viên chính thức và có đại diện chính thức tại các Uỷ ban thường trực của HHNH ASEAN, thành viên chính thức của Hiệp hội Ngân hàng Châu Á  và là thành viên đại diện quốc gia của Nhóm các nhà tài chính APEC (APEC Financiers Group), một tổ chức trực thuộc Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC hàng năm.

HHNH Việt Nam đã ký biên bản ghi nhớ về hợp tác song phương với HHNH Lào (ngày 21/6/1999), HHNH Liên bang Nga (28/11/2007).

HHNH Việt Nam cũng đã đăng cai tổ chức thành công tại Hà Nội Hội nghị Hội đồng lần thứ 30 và Đại hội đồng lần thứ 13 của HHNH ASEAN (năm 2000), Hội nghị thường niên HHNH ASEAN lần thứ 37 (năm 2007). Phối hợp tổ chức thành công Hội nghị thượng đỉnh các nhà quản lý ngân hàng Châu Á (The Asian Banker Summit) tại Hà Nội (tháng 3/2008).

Mục tiêu và phạm vi hoạt động:

1. Đại diện cho Hội viên trong mối quan hệ đối nội và đối ngoại có liên quan đến hoạt động ngân hàng và của Hiệp hội;

2. Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Hội viên và của Hiệp hội;

3. Tuyên truyền, vận động Hội viên nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật nhằm đảm bảo an toàn trong hoạt động ngân hàng;

4. Phổ biến, trao đổi kinh nghiệm, tổ chức đào tạo, nghiên cứu khoa học, công nghệ ngân hàng;

5. Cung cấp thông tin cần thiết cho Hội viên và được phép xuất bản sách, báo, tạp chí chuyên ngành ngân hàng theo quy định của pháp luật; thông tin tuyên truyền, phổ biến mục đích của Hiệp hội Ngân hàng và hoạt động ngân hàng trong và ngoài nước;

6. Tham gia xây dựng và hoàn thiện các văn bản pháp luật liên quan đến ngân hàng, phản ánh nguyện vọng, đề xuất của Hội viên và kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với các vấn đề có liên quan đến sự phát triển hoạt động ngân hàng, quyền và lợi ích hợp pháp của Hội viên. Phối hợp với tổ chức, cơ quan có liên quan nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ của Hiệp hội;

7. Tư vấn, phản biện các vấn đề thuộc lĩnh vực ngân hàng theo đề nghị của tổ chức và cá nhân;

8. Hoà giải tranh chấp giữa các Hội viên;

9. Được tạo nguồn kinh phí, trên cơ sở hội phí của Hội viên và các nguồn thu từ các hoạt động dịch vụ khác theo quy định của pháp luật để tự trang trải về kinh phí hoạt động. Được nhận các nguồn tài trợ hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước, theo quy định của pháp luật;

10. Hợp tác, gia nhập làm Hội viên của các Hội quốc tế, khu vực, các nước và các tổ chức tài chính - tiền tệ thuộc lĩnh vực ngân hàng, theo quy định của pháp luật.

Theo Điều lệ (sửa đổi, bổ sung) HHNH Việt Nam - 2003